Najlepsze farby olejne: marki, serie i jak je wybrać

Najlepsze farby olejne mają na tubce podany kod pigmentu (np. PR108), odporność na światło w klasie ASTM I lub II i dużo pigmentu w stosunku do spoiwa. Na początek dobrze sprawdzają się serie studyjne, takie jak Winton, Van Gogh, Renesans czy Talens, a do obrazów, które mają przetrwać lata, linie artystyczne marek Williamsburg, Schmincke, Sennelier, Michael Harding lub Gamblin.

• Jakie farby olejne polecamy? Marki i serie w porównaniu
• Jak rozpoznać dobrą farbę olejną po tubce?
• Jakie są rodzaje farb olejnych?
• Farby olejne premium czy dla początkujących: czym się różnią?
• Zestaw farb olejnych czy pojedyncze tubki?
• Jakie akcesoria są potrzebne do farb olejnych?
• Czy farba olejna jest bezpieczna w ciąży?
• Najczęstsze błędy przy wyborze i używaniu farb olejnych
• Lista kontrolna przed zakupem farb olejnych

Wybór zależy też od tempa pracy: tradycyjne farby na oleju lnianym schną od kilku dni do kilku tygodni, alkidowe znacznie szybciej, a wodorozcieńczalne pozwalają obejść się bez terpentyny. Poniżej porównanie marek, oznaczeń na tubkach, rodzajów farb i lista kontrolna przed zakupem.

Jakie farby olejne polecamy? Marki i serie w porównaniu

Dla początkujących polecamy serie studyjne w zestawach (Winton, Van Gogh, Renesans, Talens), a dla zaawansowanych pojedyncze tubki z linii artystycznych, dobierane kolor po kolorze według pigmentu i światłoodporności. Jedna marka często ma obie linie, więc liczy się seria, nie samo logo.

Z jakiej firmy są najlepsze farby olejne?

Nie ma jednej najlepszej firmy: najwyżej ocenia się linie artystyczne kilku producentów, a o jakości decyduje konkretna seria i konkretny pigment. Sklepy plastyczne najczęściej wymieniają Williamsburg, Schmincke, Winsor & Newton, Talens, Renesans, Sennelier, Lefranc & Bourgeois i Maimeri. Przewodnik Phoenix-arts po farbach olejnych do marek cenionych przez profesjonalistów dopisuje ręcznie wytwarzane farby Michael Harding oraz Gamblin, znane z intensywnych kolorów.

W praktyce wielu malarzy łączy marki: tanią biel i ziemie z serii studyjnej, a drogie pigmenty (kadmy, kobalty) z linii artystycznej. Różnicę w gęstości i sposobie rozprowadzania początkujący może słabo odczuć, doświadczony malarz zauważy ją szybko.

Czy farby olejne Van Gogh są dobre?

Tak, Van Gogh to solidna seria studyjna Royal Talens, dobra do nauki i obrazów hobbystycznych. Ma pojemne tubki i jest sprzedawana w zestawach od kilku do kilkudziesięciu kolorów. Do prac wystawowych sprawdzaj światłoodporność każdego koloru osobno, bo w seriach studyjnych część odcieni ma zamienniki droższych pigmentów (oznaczenie "hue").

Jak rozpoznać dobrą farbę olejną po tubce?

Dobrą farbę olejną rozpoznasz po trzech oznaczeniach: kodzie pigmentu, klasie światłoodporności i symbolu krycia. Jeśli tubka nie podaje pigmentu, trudno ocenić, co właściwie kupujesz.

Poradnik Astry o wyborze farb olejnych wyjaśnia, że na tubce powinien być numer pigmentu (np. PR108 to czerwień kadmowa), a symbole graficzne oznaczają krycie (pusty lub zamalowany kwadrat), trwałość (krzyżyki) i odporność na światło (gwiazdki). Ten sam poradnik zwraca uwagę na proporcje: za dużo spoiwa powoduje rozwarstwienie farby w tubce, za mało pogarsza połączenie z podłożem.

• Kod pigmentu (PW6, PB29, PR108): jeden pigment w tubce oznacza czystsze mieszanki.
• Światłoodporność: ASTM I lub II, gwiazdki lub * albo oznaczenia +++ / ++.
• Krycie: kwadrat zamalowany to farba kryjąca, pusty to laserunkowa.
• Seria cenowa: w liniach artystycznych drogie pigmenty kosztują więcej niż ziemie. Ceny różnią się też między odcieniami tej samej serii (w przykładzie Astry tubka 18 ml kadmu kosztuje wyraźnie więcej niż sieny palonej).

Pigmentacja farb olejnych

Wysoka pigmentacja oznacza więcej cząstek barwiących w oleju i mniej wypełniaczy, więc cienka warstwa lepiej kryje, a mieszanki z bielą nie szarzeją. Farby premium zawierają czysto mielone pigmenty bez wypełniaczy, dlatego mililitr farby wystarcza na większą powierzchnię i wyższa cena tubki częściowo się zwraca. Najprostszy test: rozbiel odrobinę koloru w proporcji około 1:10 i porównaj nasycenie dwóch marek obok siebie.

Czerń, ultramaryna i kadmy naturalnie należą do bardzo mocnych pigmentów. Współczesne pigmenty syntetyczne i organiczne (np. azowe, ftalocyjaniny) dorównują siłą mineralnym, a często ją przewyższają.

Światłoodporność farb olejnych

Światłoodporność opisuje, czy kolor nie wyblaknie z czasem: w skali ASTM najlepsza jest klasa I, a w skali Blue Wool najwyższe wartości 7-8. Do prac, które będą wisiały na ścianie lub na wystawie, wybieraj pigmenty klasy I-II.

• Klasa I: bardzo dobra trwałość, obejmuje pigmenty mineralne i wiele syntetycznych.
• Klasa II: dobra trwałość, wystarczająca do większości obrazów.
• Klasa III i niższe: do szkiców, studiów i prac, które nie będą wystawiane na światło.

Czas schnięcia nie wpływa na światłoodporność, ale stabilność oleju tak: olej lniany z czasem lekko żółknie, szczególnie w bielach trzymanych w ciemności. Werniks z filtrem UV poprawia ochronę, ale nie zastąpi trwałego pigmentu.

Jakie są rodzaje farb olejnych?

Farby olejne dzielą się na tradycyjne (na oleju lnianym lub szafranowym), alkidowe (szybkoschnące, na żywicy alkidowej), wodorozcieńczalne i farby w sztyfcie. Różnią się głównie czasem schnięcia i rozcieńczalnikiem, a mniej samym efektem na obrazie.

Tradycyjne farby olejne mają maślaną konsystencję, która pozwala nakładać warstwy od cienkich laserunków po grube impasto. Po wyschnięciu tworzą elastyczną powłokę o satynowym lub lekko błyszczącym wykończeniu. Farby alkidowe skracają czas pracy nad obrazem z tygodni do dni, co ułatwia prace wieloetapowe. Pastele olejne to osobne medium: nie wysychają jak farba i wymagają innego zabezpieczenia.

Jeśli wahasz się między olejami a akrylami, porównanie czasu schnięcia, zapachu i trwałości znajdziesz w artykule farby olejne a akrylowe.

Ile schną farby olejne?

Farby olejne schną od kilku dni do kilku miesięcy, zależnie od grubości warstwy, pigmentu i warunków w pomieszczeniu. Opis kategorii farb olejnych w sklepplastyczny.pl podaje właśnie ten zakres i zaznacza, że oleje schną zdecydowanie dłużej niż akryle. Cienka warstwa tradycyjnej farby zwykle jest sucha w dotyku po kilku dniach, impasto grubsze niż milimetr potrzebuje znacznie więcej czasu.

Pełne utwardzenie trwa miesiące, a nawet lata, dlatego werniks końcowy nakłada się zwykle po co najmniej kilku miesiącach, często po pół roku lub dłużej. Ciepło i dobra wentylacja przyspieszają schnięcie, a umbry i sieny schną szybciej niż np. czernie czy biel cynkowa.

Farby olejne premium czy dla początkujących: czym się różnią?

Farby premium mają więcej czystego pigmentu, szerszą gamę pigmentów jednoskładnikowych i wyższą światłoodporność, a studyjne kosztują mniej i wystarczają do nauki. Dla początkującego ważniejsze jest częste malowanie niż najdroższa tubka.

Rozpiętość cen jest duża: zestawy farb olejnych kosztują od około 100 zł do ponad 1000 zł, a seria Sennelier Rive Gauche według przeglądu farb olejnych w maluje.pl schnie około dwa razy szybciej od typowych olejów i dzięki olejowi szafranowemu słabiej żółknie. To samo źródło opisuje Williamsburg jako farby wytwarzane ręcznie, o wyjątkowo wyrazistych pigmentach.

Farby olejne premium

Linie premium mają kremową konsystencję, dobrą do precyzyjnych detali i szerokich plam, i schną równomiernie, bez pęknięć, jeśli zachowasz zasadę tłustego na chude. Oferują też odcienie metaliczne i interferencyjne. Ich lepkość pozwala pracować szpachelką bez rozlewania farby. Profesjonaliści cenią je za stabilność w wielu warstwach i przewidywalne mieszanki.

Farby olejne dla początkujących

Serie studyjne mają wystarczającą pigmentację do nauki mieszania kolorów i budowania warstw, przewidywalny czas schnięcia i miękką konsystencję. Najczęściej są w tubkach około 20-40 ml, a podstawowe palety liczą 10-12 kolorów. Można je rozcieńczać terpentyną lub olejem i używać z pędzlami oraz nożami malarskimi. Gdy zaczniesz sprzedawać lub wystawiać prace, stopniowo wymieniaj najczęściej używane kolory na linie artystyczne.

Zestaw farb olejnych czy pojedyncze tubki?

Na start lepszy jest zestaw, a pojedyncze tubki dokupuje się, gdy wiesz, których kolorów zużywasz najwięcej. Zestawy mają od 5 do nawet 36 tubek, zwykle z bielą i czernią, i wychodzą taniej niż te same kolory kupowane osobno.

Zestaw oszczędza czas na dobór palety i daje wyrównaną pigmentację oraz spójny czas schnięcia w obrębie jednej serii. Są też zestawy tematyczne, np. w odcieniach ziemistych do pejzażu i martwej natury, oraz drewniane kasetki z pędzlami, paletą i mediami, które dobrze sprawdzają się jako prezent. Przegląd dostępnych kompletów znajdziesz w artykule farby olejne zestaw.

Jeśli wolisz skompletować paletę samodzielnie, wystarczy ograniczony zestaw: biel tytanowa (w dużej tubce, bo schodzi najszybciej), żółcień, czerwień, ultramaryna, ochra, siena palona i umbra. Z nich wymieszasz większość odcieni potrzebnych na początek.

Jakie akcesoria są potrzebne do farb olejnych?

Do malowania olejami potrzebujesz zagruntowanego podobrazia, pędzli i szpachelki, palety, rozcieńczalnika lub terpentyny, oleju lnianego i na końcu werniksu. Reszta to wygoda, nie konieczność.

• Podobrazie: zagruntowane płótno bawełniane lub lniane, karton albo deska. Niezagruntowana tkanina wchłania olej i z czasem niszczeje.
• Pędzle: szczecina do gęstej farby i faktur, syntetyki do gładkich przejść i detali.
• Szpachelki i noże malarskie: do mieszania na palecie i do impasto. Wałki i gąbki przydają się przy dużych tłach i fakturach.
• Media: olej lniany, terpentyna lub rozcieńczalnik bezwonny regulują konsystencję i czas schnięcia. Na próbę wystarczy mała butelka.
• Paleta: szklana, drewniana lub papierowa jednorazowa.
• Werniks: matowy lub błyszczący, nakładany dopiero na w pełni wyschnięty obraz.
• Ochrona: rękawice, ręczniki papierowe, zamykany pojemnik na zużyte szmatki.

Czy farba olejna jest bezpieczna w ciąży?

Samo malowanie farbą olejną nie jest w ciąży zakazane, ale największym ryzykiem są opary rozpuszczalników i pigmenty zawierające metale ciężkie, dlatego ekspozycję trzeba ograniczyć. Decyzję o malowaniu w ciąży najlepiej skonsultować z lekarzem prowadzącym.

• Zrezygnuj z terpentyny i rozcieńczalników lub przejdź na farby wodorozcieńczalne, które myje się wodą.
• Omijaj pigmenty z ostrzeżeniami na etykiecie, zwłaszcza kadmowe, kobaltowe i biel ołowiową.
• Maluj w wietrzonym pomieszczeniu, w rękawicach, i nie jedz przy pracy.
• Czytaj etykiety i karty charakterystyki produktów, a nie tylko opisy sklepowe.

Te same zasady dotyczą domu z małymi dziećmi: więcej o tym w artykule farba olejna a dziecko. Zużyte szmatki nasączone olejem przechowuj w zamkniętym metalowym pojemniku lub rozkładaj płasko do wyschnięcia, bo olej lniany utleniając się wydziela ciepło i może doprowadzić do samozapłonu.

Najczęstsze błędy przy wyborze i używaniu farb olejnych

Najczęstszy błąd to kupowanie po marce bez sprawdzenia pigmentu i światłoodporności konkretnego koloru. Kolejne dotyczą już techniki i skutkują pękaniem lub matowieniem obrazu.

• Kolor "hue" zamiast pigmentu oryginalnego bez świadomości różnicy w mieszankach.
• Łamanie zasady tłustego na chude: każda kolejna warstwa powinna mieć tyle samo lub więcej oleju niż poprzednia, inaczej obraz może pękać.
• Werniksowanie obrazu, który jest suchy tylko w dotyku.
• Mieszanie farb alkidowych z tradycyjnymi w grubych warstwach bez sprawdzenia na próbce.
• Za dużo rozcieńczalnika w farbie, co osłabia powłokę.
• Kupowanie drogiego zestawu 24+ kolorów, zanim nauczysz się mieszać z kilku podstawowych.

Lista kontrolna przed zakupem farb olejnych

Przed zakupem sprawdź pięć rzeczy: seria, pigment, światłoodporność, rodzaj spoiwa i rozcieńczalnik, którego możesz używać w domu.

1. Określ cel: nauka i szkice (seria studyjna) czy prace na sprzedaż i wystawy (seria artystyczna).
2. Sprawdź kod pigmentu na tubce i unikaj kolorów bez tego oznaczenia.
3. Wybieraj klasę ASTM I-II lub oznaczenia / * przy kolorach do obrazów wystawianych na światło.
4. Dobierz rodzaj do tempa pracy: tradycyjne do powolnego budowania warstw, alkidowe do pleneru, wodorozcieńczalne przy wrażliwości na zapach.
5. Kup zestaw podstawowy i osobno dużą tubkę bieli.
6. Przetestuj nową markę na małej próbce: rozbielenie, krycie, czas schnięcia.
7. Dolicz akcesoria: podobrazie, pędzle, medium i werniks.